ЖАӉА ӨЗБЕКСТАНДА КОРРУПЦИЯҒА ОРЫН ЖОҚ!

Бирлескен Миллетлер Шөлкеминиӊ Бас Ассамблеясыныӊ 2003-жыл 21-ноябрьдеги резолюциясына муўапық, 2004-жылдан баслап “9 декабрь – Дүнья жүзлик коррупцияға қарсы гуресиў күнисыпатында белгиленип  келинбекте. Коррупция терминине ҳуқықый анықлама Өзбекстан Республикасының “Коррупцияға қарсы гүресиў ҳақкында”ғы  Нызамында берилген, яғный, коррупция – шахстың өз лаўазым яки хызмет дәрежесинен жеке мәплерди ямаса өзге шахслардың мәплерин көзлеп материаллық яки материаллық емес пайда алыў мақсетинде нызамға қарсы рәўиште пайдаланыўы, сондай-ақ, бундай пайданы нызамға қарсы рәўиште бериў түсиниледи. Мәмлекетимиз Президенти тәрепинен усы жылдыӊ 11-февраль күни коррупцияға қарсы гүресиў ҳәмде жәмәәтшилик қадағалаўы системаларын жетилистириў мәселелери бойынша өткерилген жыйналыста, коррупцияға қарсы гүресиўдиӊ еӊ тийкарғы жолы мәмлекетлик уйымлары искерлиги ҳәм жумыс процесслерин ашық қылыў, бунда еӊ тийкарғы итибарды жумысқа алыў, мәмлекетлик сатып алыўлары, рухсатнама ҳәм лицензиялар бериў киби процесслердиӊ ашық-әшкаралығын тәмийинлеўге қаратыў лазымлығы белгиленген. Ҳақыйқатында да, коррупцияны жемириўши еӊ тийкарғы “қурал” бул әшкаралық екенлиги дүнья жүзлик тәжирийбеден белгили болған. Усы көз-қарастан келип шығып, Президентимиздиӊ «Өзбекстан Республикасында коррупцияға қарсы гүресиў системасын жәнеде жеделлестириў ис-иләжлары ҳаққында”ғы  Пәрманында 2019-2020 жылларда коррупцияға қарсы гүресиў бойынша мәмлекетлик бағдарлама тастыйықланған. Пәрман тийкарында 2019-жыл 1-августтан баслап эксперимент түринде, жамәәтшилик ҳәм жетекши экспертлерди, сол қатары шел ел экспертлерин тартқан ҳалда дәслепки басқышта капитал қурылыс ҳәм жоқары билимлендириў тараўларында «Коррупциясыз тараў» жойбарын әмелге асырыўды шөлкемлестириў белгиленген ҳәм өткен оқыў жылынан баслап жасларға коррупцияға қарсы гүресиў тараўында ҳуқықый билим бериў бойынша комплекс ис-иләжлерди енгизиў, оқыў бағдарламаларда коррупцияға қарсы темаларды жәнеде күшейттирилиўин тәмийинлеў көрсетилген. Усы жойбар ҳәмде Президент Администрациясы тапсырмасына муўапық тастыйықланған «Жасырын экономика ҳәм коррупцияға қарсы гүресиў ҳәм де оныӊ алдын алыў бойынша 2020-2021-жылларға мөлжелленген «Жол картасы»нда белгиленген тапсырмаларды орынлаў барысында Наўайы мәмлекетлик кәншилик институтыныӊ Нөкис филиалында оқыў, баҳалаў, пуқараларды жумысқа алыў, мәмлекетлик сатып алыўлары ҳәмде басқа да жумыс процесслери коррупцияға қарсы гүресиў бойынша талапларға сәйкес жолға қойылған. Сондай-ақ, филиалда коррупцияға қарсы гүресиў ҳәм «комплаенс қадағалаў» системасын енгизиўди муўапықластырыўшы жуўапкер хызметкер белгиленген ҳәм филиалда коррупцияға қарсы гүресиў ҳәм әдеп-икрамлылық қағыйдалары ҳәмде филиал хызметкерлериниӊ хызмет барысында мәплердиӊ өз-ара қайшы келиўин тәртипке салыў қағыйдалары тастыйықланып әмелиятқа енгизилген.

Усы жылы 29-июньде қабыл етилген Өзбекстан Республикасы Президентиниң «Өзбекстан Республикасында коррупцияға қарсы гүресиў системасын жетилистириў бойынша қосымша ис-иләжлар ҳаққында”ғы  ПФ-6013-санлы Пәрманында Өзбекстан Республикасы Коррупцияға қарсы гүресиў агентлигин шөлкемлестириў белгиленген болып, Агентлик – коррупцияныӊ алдын алыў ҳәм оған қарсы гүресиў тараўында мәмлекетлик сиясатты қәлиплестириў, әмелге асырыў ҳәм коррупцияға қарсы гүресиў бойынша басқа да ўазыйпаларды атқарыў ушын жуўапкер болған арнаўлы ўәкилликли мәмлекетлик уйымы есапланыўы белгиленген. Коррупцияға қарсы гүресиў бойынша Республика мекемелер аралық комиссиясы ҳәм оныӊ аймақлық мекемелер аралық комиссиялары өз жумысын алып барып атырған еди, ендиликте усы комиссиялар Өзбекстан Республикасы коррупцияға қарсы гүресиў миллий кеӊеси ҳәм онық аймақлық кеӊеслери етип қайта шөлкемлестирилген. Агентлик Миллий кеӊестиӊ исши уйымы етип белгиленген.

Коррупцияға қарсы гүресиўде жүдә әҳмийетли факторлардыӊ бири бул оған жуўапкершиликтиӊ белгилениўи. Яғный, коррупциялық характердеги жынаятлар Өзбекстан Республикасы Жынаят кодексиниӊ 210, 211, 212, 213, 214 статьяларында коррупциялық характердеги жынаятлар ушын жынаый жуўапкершилик белгиленген. Соннан пара алыў (210), пара бериў (211), пара алыў-бериўде дәлдәлшылық қылыў (212) жынаятлары ушын қолланылатуғын жазалар базалық есаплаў муғдарыныӊ 50 есесинен 100 есесине шекем муғдарда жәрийма яки белгили ҳуқықтан айырған ҳалда 2 жылдан 5 жылға шекем еркинликти шеклеў яки 5 жылға шекем еркинен айырыў жазаларынан басланады. Бундай жуўапкершилик шараларыныӊ бар екенлиги инсан психологиясына қандай да дәрежеде тәсир етип, өзиниӊ ҳәм жақын инсанларыныӊ келешегин ойлаған ҳалда оны жынаят ислеўден қайтарып турыўға хызмет қылады.  

Тарийхый мағлыўматларға қарағанда, коррупцияға қарсы гүрес еӊ дәслеп бизиӊ эрамыздан алдынғы ХХIV әсирде Месопотамияныӊ Лагаш деген қала-мәмлекетинде басланған екен, бирақ тилекке қарсы, барлық ҳәрекетлер зая кеткен. Кейинги заманларда да коррупцияға қарсы қаншадан-қанша гүреслер алып барылған, бирақ олар да нәтийже бермеген. Ҳәзирги дәўирде мәмлекетимизде алып барылып атырған сиясаттыӊ негизинде  коррупцияны түптен жоқ етип, халықтыӊ пәрәўән турмыс кешириўин тәмийинлеў болып табылады. Буныӊ айқын мысалы ретинде, билимлендириў тараўында алып барылып атырған реформалар нәтийжесинде пуқаралардыӊ коррупцияға жолықпай өзлери таӊлаған оқыў орынларында билим алыўы ушын жылдан-жылға жаӊа имканиятлар жаратылып атырғанлығын келтирсек болады. Әлбетте, бул имканиятлардан халқымыз нәтийжели пайдаланып, жәмийетимизден коррупция иллетин пүткиллей шығарып жибериўге өз үлеслерин қосыўына исенемен.

З.Аметова,
Наўайы мәмлекетлик кәншилик институты
Нөкис филиалыныӊ юрисконсульти.