ЖАӉА ӨЗБЕКСТАНДА КОНСТИТУЦИЯНЫӉ ӘҲМИЙЕТИ

Өзбекстан Республикасы Президентиниӊ 2019-жыл 13-декабрь күнги “Конституция ҳәм нызам үстинлигин тәмийинлеў, бул бойынша жәмәәтшилик қадағалаўын күшейттириў ҳәм де жәмийетте ҳуқықый мәдениятты арттырыў бойынша қосымша ис-илажлер ҳаққында”ғы ПҚ-4551-санлы қарарында, мәмлекетимизде жеделлик пенен алып барылып атырған өзгерис ҳәм жаӊаланыўлар негизинде Конституциямызда белгиленген мәмлекетлик уйымларыныӊ халық мәплерине хызмет қылыўы лазымлығы ҳаққындағы қағыйданы әмелде қоллаў жолындағы ийгиликли мақсет бар екенлиги атап өтилген. Конституция ҳәм нызам үстинлигин тәмийинлеў, жәмийетте ҳуқықый сана ҳәм ҳуқықый мәдениятты асырыў барысындағы ислерди жаӊа басқышқа көтериў, ҳәр бир пуқара ҳәм лаўазымлы шахсларға Конституция  ҳәм нызамларға ҳүрмет сезимин қәлиплестириў мәмлекетимиз раўажланыўыныӊ ҳәмде халқымыздыӊ пәраўан турмыс кешириўиниӊ тийкарғы дереклеринен бири болып табылады.

Конституция – ең жоқары юридикалық күшке ийе болған нормативлик ҳуқықый ҳүжжет болып, ол ҳәр қандай мәмлекеттиң тийкарғы нызамы, миллий ҳуқық системасының бас дереги болып есапланады. Онда дүньядағы еӊ уллы қәдирият деп тән алынған инсан мәплери ушын хызмет қылатуғын нормалар жәмленген. Конституциямыздың 41-статьясында ҳәр бир пуқара билим алыў ҳуқықына ийе екенлиги, бийпул улыўма билим алыў мәмлекет тәрепинен кепиллениўи, мектеп ислери мәмлекет қадағалаўында екенлиги белгиленген. Бул норманыӊ орынланыўы мәмлекетимизде келешегимиз болған жасларды ҳәр тәреплеме кәмил инсанлар етип тарбиялаў, өзлери суйген кәсибин таңлаў бағдарында да кең имкәниятлар жаратып бермекте.

Усы байрам алды күнлеринде мәмлекет көлеминде жаслардыӊ ҳуқықый санасын ҳәм мәдениятын асырыў бойынша иләжлер өткерилип келинбекте. Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеӊеси тәрепинен тастыйықланған Конституциямыз қабыл етилген күни байрамы алдынан билимлендириў мәкемелеринде «Өзбекстан Республикасы Конституциясыныӊ жигирма сегиз жыллығы» атамасында өткерилетуғын ушырасыўлар бағдарламасына тийкарланып усы жылдыӊ 5-декабрь күни Наўайы мәмлекетлик кәншилик институтыныӊ Нөкис филиалында мәмлекетимиздиӊ нызам шығарыўшы, атқарыўшы ҳәм суд ҳәкимияты уйымлары ўәкиллери қатнасында ушырасыў өткерилди. Ушырасыўда шығып сөйлеўшилер тәрепинен филиал хызметкерлери, профессор-оқытыўшылар ҳәм студент-жасларға Конституциямызға байланыслы ҳәр тәреплеме түсиниклер берилип, ҳуқықый билимлерин асырды.

Өзбекстан Республикасы Конституциясы 1992-жылы 8-декабрь күни қабыл қылынған болып, ол алғы сөз, 6 бөлим, 26 бап ҳәм 128 статьядан ибарат. Конституцияға өткен дәўир ишинде жәми 14 мәрте өзгерис ҳәм қосымшалар киргизилген болып, олар төмендегише –

  1. 28.12.1993-жылы 77-статьясы;
  2. 24.04.2003-жылы ХVII бап, 76-90, 93, 95-99, 101-103, 107, 109, 110, 112, 117, 127-статьялары;
  3. 11.04.2007-жылы 89, 93, 102-статьялары;
  4. 25.12.2008-жылы 77-статьясы;
  5. 18.04.2011-жылы 78, 80, 93, 96 ҳәм 98-статьялары;
  6. 12.12.2011-жылы 90-статьясы;
  7. 16.04.2014-жылы 32, 78, 93, 98, 103 ҳәм 117-статьялары;
  8. 06.04.2017-жылы 80, 81, 83, 93, 107, 110, 111-статьялары;
  9. 31.05.2017-жылы 80, 93, 108 ҳәм 109-статьялары;
  10. 29.08.2017-жылы 99, 102-статьялары;
  11. 15.10.2018-жылы 21, 23-статьялары;
  12. 18.02.2019-жылы 80, 93-статьялары;
  13. 05.03.2019-жылы 79, 93, 98-статьялары;
  14. 04.09.2019-жылы 96, 117-статьялары.

Конституцияға соӊғы мәрте 2019-жыл 4-сентябрь күни сайлаў ҳаққындағы нызам ҳужжетлери жетилистирилиўи мүнәсебети менен өзгерис ҳәм қосымшалар киргизилген, бунда, алдынғы редакция бойынша суд ҳүкими тийкарында еркинен айырыў жазаларын өтеў орынларында сақланып атырған пуқаралар сайлаўда қатнаспайтуғын болса, ендиликте олардан тек ғана аўыр ҳәм оғада аўыр жынаятларды ислеген пуқаралар сайлаўда қатнастырылмайды. Бул өзгерис мәмлекетмизде дүнья жүзлик стандартларға сәйкес түрде адамгершилик принциплерине бойсынған ҳалда сиясат алып барылып атырғанлығыныӊ нәтийжеси болып табылады.

З.АМЕТОВА,
Наўайы мәмлекетлик кәншилик институты Нөкис филиалыныӊ юрисконсульти.