“БИЛИМЛЕНДИРИЎ ҲАҚҚЫНДА”ҒЫ НЫЗАМНЫӉ ӨЗИНЕ ТӘН ӨЗГЕШЕЛИКЛЕРИ

Бүгинги күнде билимлендириў тараўын түптен жетилистириў дәўир талабына айланған. Усы талаптан келип шыққан ҳалда, билимлендириў тараўындағы қатнасықларды тәртипке салыўшы нормативлик ҳүжжетлер қабыл қылынбақта. Өзбекстан Республикасыныӊ “Билимлендириў ҳаққында”ғы нызамы 2020-жыл 23-сентябрь күни ӨРН-637-сан менен қабыл қылынған болып, оныӊ мақсети билимлендириў тараўындағы қатнасықларды тәртипке салыўдан ибарат.

Усы нызам дүнья жүзлик стандартлары талапларынан келип шыққан ҳалда билимлендириў тараўындағы қатнасықларды тартипке салыўдыӊ қамраўы кеӊлиги ҳәм өзине тән өзгешеликлерине ийе екенлиги менен 1997-жыл 29-август күни қабыл қылынған “Билимлендириў ҳаққында”ғы нызамнан түптен парық қылады. Усы нызамныӊ өзине тән өзгешеликлери билимлендириў тараўындағы бир қатар жаӊалықлар киргизилгенлигинде көринеди. Яғный, онда билимлендириўдиӊ мектепке шекемги билимлендириў ҳәм тәрбия, улыўма орта ҳәм орта анаўлы билимлендириў, профессионаллық билимлендириў; жоқары билимлендириў, жоқары билимлендириўден кейинги билимлендириў, кадрларды қайта таярлаў ҳәм олардыӊ маманлығын асырыў ҳәм мектептен тысқары билимлендириў киби түрлери белгиленген.

Нызамныӊ 11-статьясы жоқары билимлендириўге арналған болып, жоқары билимлендириўде бакалавриат билимлендириў бағдарлары ҳәм магистратура қәнийгеликлери бойынша жоқары маман кадрлар таярланыўы белгиленген. Бундағы тийкарғы өзгерислерден бакалавриат басқышында оқыў даўамлығы кеминде үш жыл, магистратура басқышында оқыў даўамлығы кеминде бир жыл етип белгиленгенлигин айрықша атап өтиў зәрүр.

Нызамда белгиленген аралықтан билимлендириў ҳаққындағы қағыйда оқыў режелери ҳәм оқыў бағдарламаларына муўапық билим алыўшылар тәрепинен зәрүр билим, маманлық ҳәм көнликпелерди хабар-коммуникация технологияларынан ҳәмде Интернет дүнья жүзлик хабар тармағынан пайдаланған ҳалда аралықтан турып алыўға қаратылған.

Сондай-ақ, нызамда дуал билимлендириўге тийисли қағыйдалар белгиленип, ол билим алыўшылар тәрепинен зәрүр билим, маманлық ҳәм көнликпелерди алыўға қаратылған, олардыӊ теориялық бөлими оқыў орны негизинде, әмелий бөлими болса билим алыўшыныӊ жумыс орнында әмелге асырылады.

Соныӊ менен бирге, үлкен жастағыларды оқытыў ҳәм оларға билим бериў ҳаққында қағыйдаларға үлкен жастағыларды оқытыў ҳәм оларға билим бериў бул пүткил өмир даўамында оқытыўдыӊ орайлық қурам бөлеги болып, билим бериў ҳәмде оқытыўдыӊ жәмийет турмысында ҳәм мийнет искерлигинде үлкен жастағылардыӊ қатнасыўын тәмийинлеўге қаратылған барлық формаларын өз ишине алыўы, сондай-ақ, рәсмий, рәсмий емес ҳәм информал оқытыў процесслериниӊ пүткил жыйындысын қамрап алыўы баян етилген.

Буннан тысқары, нызамға инклюзив билимлендириў ҳаққындағы қағыйдалар киритилип, оған муўапық, инклюзив билимлендириў айрықша билимлендириў итияжлери ҳәм индивидуал имкәниятлардыӊ түрлилигин есапқа алған ҳалда барлық билим алыўшылар ушын оқыў орынларында билим алыўшыға болған теӊ имкәниятларды тәмийинлеўге қаратылған. Физикалық, ақлый, сенсорлық (сезиў) яки руўҳый нуқсанлары болған балалар (шахслар) ушын оқыў орынларында инклюзив билимлендириўди қурайды.

Жуўмақластырып айтқанда, “Билимлендириў ҳаққында”ғы усы нызам билимлендириў тараўындағы қатнасықларды жәнеде жетилистириўге өзиниӊ мүнәсип үлесин қосады.


З.Аметова ,
Наўайы мәмлекетлик кәншилик институты
Нөкис филиалыныӊ
юрисконсульти.